Rozdział 18 

Doskonałość Wyrzeczenia

18.01*

arjuna uvaca

sannyasasya maha-baho    tattvam icchami veditum

tyagasya ca hrsikeśa    prthak keśi-nisudana

arjunah uvaca - Arjuna rzekł; sannyasasya - wyrzeczenia; maha-baho - O potężny; tattvam - prawda; icchami - pragnę; veditum - zrozumieć; tyagasya - wyrzeczenia; ca - również; hrsikeśa - O panie zmysłów; prthak - różnie; keśi-nisudana - O zabójco demona Keśi.

18.01   Arjuna rzekł: O potężny, zabójco demona Keśi, panie zmysłów, pragnę zrozumieć cel wyrzeczenia (tyaga) i wyrzeczonego porządku życia (sannyasa).

18.01 Znaczenie: Właściwie Bhagavad-gita kończy się na Rozdziale Siedemnastym. Rozdział Osiemnasty jest uzupełniającym podsumowaniem tematów dyskutowanych wcześniej. W każdym rozdziale Bhagavad-gity Pan Krsna podkreśla, że służba oddania dla Najwyższej Osoby Boga jest ostatecznym celem życia. Istota służby oddania, najbardziej poufnej ścieżki wiedzy, została również streszczona w Rozdziale Osiemnastym. Pierwsze sześć rozdziałów Bhagavad-gity kładzie nacisk na służbę oddania yoginam api sarvesam... "Spośród wszystkich yoginów czy transcendentalistów, najlepszym jest ten, kto zawsze myśli o Mnie usytuowanym wewnątrz." W następnych sześciu rozdziałach została przedyskutowana czysta służba oddania, jej natura i czynności. Trzecie sześć rozdziałów opisuje wiedzę, wyrzeczenie, działanie natury materialnej i transcendentalnej oraz służbę oddania. Wniosek jest taki, że wszelkie czyny powinny być pełnione z myślą o Najwyższej Osobie Boga i wieńczone słowami om tat sat, które wskazują na Visnu, Najwyższą Osobę. Trzecia część Bhagavad-gity opisuje służbę oddania, i nic innego, jako ostateczny cel życia. Zostało to dowiedzione poprzez zacytowanie wypowiedzi acaryów z przeszłości i cytatów z Brahma-sutry (Vedanta-sutry). Niektórzy impersonaliści uważają siebie za monopolistów, jeśli chodzi o znajomość Vedanta-sutry, ale w rzeczywistości Vedanta-sutra ma służyć zrozumieniu służby oddania, gdyż jej twórcą i znawcą jest Sam Pan. Zostało to opisane w Rozdziale Piętnastym. Tematem każdego pisma świętego, każdej Vedy, jest służba oddania. Tłumaczy to Bhagavad-gita.

    Tak jak Rozdział Drugi jest streszczeniem wszystkich podstawowych tematów, podobnie Rozdział Osiemnasty jest podsumowaniem wszystkich nauk Bhagavad-gity. Mówi on, że celem życia jest wyrzeczenie i osiągnięcie pozycji transcendentalnej, czyli wzniesienie się ponad trzy siły natury materialnej. Arjuna pragnie wyjaśnić dwa różne tematy Bhagavad-gity, mianowicie wyrzeczenie (tyaga) i wyrzeczony porządek życia (sannyasa). Dlatego zapytuje on o znaczenie tych dwu słów.

    Ważne są również dwa inne słowa użyte w tym wersecie, będące imionami Krsny – Hrsikeśa i Keśi-nisudana. Hrsikeśą jest Krsna jako pan wszystkich zmysłów; który zawsze jest gotów pomóc nam w osiągnięciu spokoju umysłu. Dlatego Arjuna prosi Go, aby podsumował wszystko w taki sposób, aby pomogło mu to osiągnąć równowagę. Ma on jeszcze pewne wątpliwości, a wątpliwości zawsze porównywane są do demonów. Dlatego zwraca się do Krsny jako Keśi-nisudany. Keśi był najstraszliwszym z demonów, które Pan zabił. Teraz Arjuna oczekuje, że Krsna zabije również demona jego wątpliwości.

18.02*

śri-bhagavan uvaca

kamyanam karmanam nyasam    sannyasam kavayo viduh

sarva-karma-phala-tyagam    prahus tyagam vicaksanah

śri-bhagavan uvaca - Najwyższa Osoba Boga rzekł; kamyanam - z pragnieniem; karmanam - czynności; nyasam - wyrzeczenie; sannyasam - wyrzeczony porządek życia; kavayah - uczony; viduh - wie; sarva - ze wszystkich; karma - czynności; phala - rezultatów; tyagam - wyrzeczenie; prahuh - nazywają; tyagam - wyrzeczenie; vicaksanah - doświadczeni.

18.02   Najwyższa Osoba Boga rzekł: Porzucenie czynności, których podstawą jest materialne pragnienie, nazywane jest przez wielkich uczonych ludzi wyrzeczonym porządkiem życia (sannyasą). A wyrzeczeniem (tyagą) zwą mędrcy rezygnację z rezultatów wszelkich czynności.

18.02 Znaczenie: Należy zrezygnować z działania mającego na celu zysk. Takie jest pouczenie Bhagavad-gity. Nie należy jednak porzucać czynności prowadzących do postępu w wiedzy duchowej. To zostanie wyjaśnione w wersetach następnych. Literatura wedyjska opisuje wiele metod spełniania ofiar dla jakiegoś określonego celu. Są pewne ofiary, które należy spełniać, jeśli pragnie się otrzymać dobrego syna; albo inne, które służą osiągnięciu wyższych planet. Należy jednak porzucić wszelkie takie ofiary, które wynikają z pożądania. Lecz nie powinno się rezygnować z ofiar, których celem jest oczyszczenie własnego serca lub postęp w wiedzy duchowej.

18.03*

tyajyam dosa-vad ity eke    karma prahur manisinah

yajna-dana-tapah-karma     na tyajyam iti capare

tyajyam - musi zostać zarzucona; dosa-vat - jak zło; iti - w ten sposób; eke - jedna grupa; karma - praca; prahuh - mówią; manisinah - wielcy myśliciele; yajna - ofiary; dana - dobroczynności; tapah - i pokuty; karma - praca; na - nigdy, tyajyam - powinna zostać zarzucona; iti - w ten sposób; ca - i; apare - inni.

18.03   Niektórzy światli ludzie orzekają, że należy porzucić wszelkiego rodzaju czynności majce zysk na celu, jako że są one pełne wad, ale są też mędrcy inni, którzy utrzymują, że akty ofiarne, dobroczynność i pokuty nigdy nie powinny zostać zarzucone.

18.03 Znaczenie: Literatura wedyjska opisuje wiele czynności, które są przedmiotem sporów. Np. jest powiedziane tam, że można zabić zwierzę po to, by złożyć je w ofierze. Jednak niektórzy utrzymują, że zabijanie zwierząt jest czymś całkowicie ohydnym. Vedy polecają zabijanie zwierząt jedynie dla ofiary i takie zwierzęta nie są uważane za zabite. Celem ofiar jest danie nowego życia zwierzęciu. Czasami zwierzę takie, po zabiciu w ofierze, otrzymuje nowe życie zwierzęce, a czasami jest od razu promowane do ludzkiej formy życia. Ale zdania mędrców co do tego są podzielone. Niektórzy mówią, że należy zawsze unikać zabijania zwierząt a inni twierdzą, że jest to dobre dla pewnych ofiar. Pan osobiście wyjaśnia teraz wszystkie te różne opinie dotyczące czynów ofiarnych.

18.04*

niścayam śrnu me tatra    tyage bharata-sattama

tyago hi purusa-vyaghra    tri-vidhah samprakirtitah

niścayam - na pewno; śrnu - posłuchaj; me - ode Mnie; tatra - tam; tyage - jeśli chodzi o wyrzeczenie; bharata-sat-tama - O najlepszy z Bharatów; tyagah - wyrzeczenie; hi - na pewno; purusa-vyaghra - O tygrysie pomiędzy istotami ludzkimi; tri-vidhah - trzech rodzajów; samprakirtitah - jest opisany.

18.04   O najlepszy z Bharatów, tygrysie pomiędzy ludźmi, posłuchaj teraz, proszę, a powiem ci jakie jest Moje zdanie o wyrzeczeniu, które jest trzech rodzajów, według oznajmień pism.

18.04 Znaczenie: Chociaż zdania mędrców na temat wyrzeczenia są podzielone, tutaj Najwyższa Osoba Boga, Śri Krsna, wypowiada Swój sąd, który powinniśmy przyjąć za rozstrzygający. Przede wszystkim, Vedy są zbiorem różnych praw danych przez Pana. Tutaj Pan obecny jest osobiście i słowa Jego należy przyjąć za rozstrzygające. Pan mówi, że proces wyrzeczenia powinien być rozpatrywany w kategoriach gun natury materialnej, w których jest praktykowany.

18.05*

yajna-dana-tapah-karma    na tyajyam karyam eva tat

yajno danam tapaś caiva    pavanani manisinam

yajna - ofiary; dana - dobroczynności; tapah - i pokuty, karma - czynności; na - nigdy; tyajyam - być zarzucone; karyam - muszą być spełniane; eva - na pewno; tat - to; yajnah - ofiara; danam - dobroczynność; tapah - pokuta; ca - również; eva - na pewno; pavanani - oczyszczający, manisinam - nawet dla wielkich dusz.

18.05   Akty ofiarne, dobroczynność i pokuty nie powinny zostać zarzucone i należy je praktykować. Zaprawdę, ofiary, dobroczynność i pokuty oczyszczają nawet wielkie dusze.

18.05 Znaczenie: Yogini powinni spełniać czyny służące postępowi ludzkiego społeczeństwa. Istnieje wiele procesów oczyszczających, które sprzyjają postępowi ludzkiej istoty w życiu duchowym. Za jedną z takich ofiar jest uważana ceremonia zaślubin, nazywana vivaha-yajna. Czy sannyasin, który jest w wyrzeczonym porządku życia, i który porzucił wszelkie związki rodzinne, powinien popierać ceremonię zaślubin? Pan mówi, że nie należy zarzucać żadnych ofiar, które mają służyć dobru ludzkości. Vivaha-yajna, ceremonia zaślubin, ma na celu uspokojenie ludzkiego umysłu i przygotowanie go do postępu duchowego. Nawet osoby w wyrzeczonym porządku życia powinny zalecać tę vivaha-yajnę dla większości ludzi. Sannyasin nigdy nie powinien obcować z kobietami, ale nie znaczy to, że ktoś na niższym etapie życia, młody człowiek, nie powinien przyjmować żony poprzez ceremonię zaślubin. Wszystkie polecane ofiary mają służyć osiągnięciu Najwyższego Pana. Dlatego nie powinny być one zarzucane na niższych etapach. Również dobroczynność powinna być praktykowana dla oczyszczenia serca. Jeśli wspomaga się właściwe osoby, jak to opisano wcześniej, to taka dobroczynność prowadzi do postępu w życiu duchowym.

18.06*

etany api tu karmani    sangam tyaktva phalani ca

kartavyaniti me partha    niścitam matam uttamam

etani - wszystkie te; api - na pewno; tu - ale; karmani - czynności; sangam - związek; tyaktva - wyrzekając się; phalani - rezultatów; ca - również; kartavyani - powinny być spełniane jako obowiązek; iti - w ten sposób; me - Moje; partha - O synu Prthy, niścitam - ostateczne; matam - zdanie; uttamam - najlepsze.

18.06   Wszystkie te czyny należy spełniać bez przywiązania i oczekiwania jakichkolwiek rezultatów. Powinny być one, o synu Prthy, traktowane jako obowiązek. Takie jest Moje ostateczne zdanie.

18.06 Znaczenie: Chociaż wszystkie ofiary są oczyszczające, to nie należy oczekiwać żadnych rezultatów ze spełniania ich. Innymi słowy, należy zarzucić wszelkie ofiary, które mają na celu materialny postęp w życiu i kontynuować spełnianie tylko tych, które oczyszczają życie i wznoszą do platformy duchowej. Należy popierać wszystko to, co prowadzi do świadomości Krsny. Również Śrimad-Bhagavatam oznajmia, że należy zaakceptować każdy czyn, który prowadzi do służby oddania dla Pana. Jest to najwyższym kryterium religii. Bhakta Pana powinien akceptować każdy rodzaj pracy, ofiary czy dobroczynności, który pomoże mu w pełnieniu służby oddania dla Pana.

18.07*

niyatasya tu sannyasah    karmano nopapadyate

mohat tasya parityagas    tamasah parikirtitah

niyatasya - przepisane; tu - ale; sannyasah - wyrzeczenie; karmanah - czynności; na - nigdy; upapadyate - jest zasłużony; mohat - przez złudzenie; tasya - ich; parityagah - wyrzeczenie; tamasah - w gunie ignorancji; parikirtitah - jest nazywany.

18.07   Nigdy nie należy porzucać nakazanych obowiązków. A jeśli ktoś to czyni z powodu złudzenia, to jest to wyrzeczenie w gunie ignorancji.

18.07 Znaczenie: Należy porzucić pracę wykonywaną dla materialnego zadowolenia. Polecane są tylko te czyny, które pobudzają do duchowej aktywności, takie jak gotowanie dla Najwyższego Pana, ofiarowywanie pożywienia Panu i następnie przyjmowanie tego pożywienia. Jest powiedziane, że osoba w wyrzeczonym porządku życia nie powinna gotować dla siebie. Zabronione jest gotowanie dla siebie, ale nie jest zabronione gotowanie dla Najwyższego Pana. Podobnie, sannyasin może urządzić ceremonię zaślubin, aby pomóc swemu uczniowi w świadomości Krsny. Jeśli ktoś wyrzeka się takich czynów, to znaczy, iż działa on w gunie ciemności.

18.08*

duhkham ity eva yat karma    kaya-kleśa-bhayat tyajet

sa krtva rajasam tyagam    naiva tyaga-phalam labhet

duhkham - nieszczęśliwy; iti - w ten sposób; eva - na pewno; yat - który; karma - praca; kaya - dla ciała; kleśa - kłopot; bhayat - z powodu strachu; tyajet - porzuca; sah - on; krtva - po uczynieniu; rajasam - w gunie pasji; tyagam - wyrzeczenie; na - nie; eva - na pewno; tyaga - wyrzeczenia; phalam - rezultaty; labhet - osiąga.

18.08   Kto porzuca swoje przypisane obowiązki jako zbyt kłopotliwe albo z obawy przed jakimiś niewygodami cielesnymi, ten działa w gunie pasji. A takie działanie nigdy nie prowadzi do postępu w wyrzeczeniu.

18.08 Znaczenie: Ten, kto jest w świadomości Krsny, nigdy nie powinien zarzucać zarabiania pieniędzy w obawie, że praktykuje czynności dla zysku. Jeśli może poświęcać zarobione przez siebie pieniądze dla świadomości Krsny albo jeśli przez wczesne wstawanie rano może uczynić postęp w świadomości Krsny, to nie powinien odstępować od tego z powodu strachu albo dlatego, że takie postępowanie jest kłopotliwe. Takie wyrzeczenie byłoby w gunie pasji, a rezultaty działania w pasji są zawsze żałosne. Jeśli ktoś zarzuci pracę w tym duchu, nigdy nie osiągnie rezultatów wyrzeczenia.

18.09*

karyam ity eva yat karma    niyatam kriyate 'rjuna

sangam tyaktva phalam caiva    sa tyagah sattviko matah

karyam - musi być uczynione; iti - w ten sposób; eva - zaprawdę; yat - która; karma - praca; niyatam - wyznaczona; kriyate - jest wykonywana; arjuna - O Arjuno; sangam - związek; tyaktva - porzucając; phalam - rezultat; ca - również; eva - na pewno; sah - to; tyagah - wyrzeczenie; sattvikah - w gunie dobroci; matah - Moim zdaniem.

18.09   Ale kto pełni swój przypisany obowiązek tylko dlatego, że pełnić go należy, wyrzekając się materialnego towarzystwa i wszelkiego przywiązania do owocu swego czynu – to jego wyrzeczenie, o Arjuno, jest w naturze dobroci.

18.09 Znaczenie: Nakazane obowiązki należy wykonywać właśnie w tym duchu. Należy pracować bez przywiązywania się do owoców swojej pracy i trzeba być wolnym od przywiązania do charakteru pracy. Człowiek świadomy Krsny, który pracuje w fabryce, nie wiąże się z pracą tej fabryki ani z jej pracownikami. Pracuje on po prostu dla Krsny. I jeśli dla Krsny wyrzeka się rezultatów tej pracy, to działa on transcendentalnie.

18.10*

na dvesty akuśalam karma    kuśale nanusajjate

tyagi sattva-samavisto    medhavi chinna-samśayah

na - nigdy, dvesti - nienawidzi; akuśalam - niepomyślna; karma - praca; kuśale - w pomyślnej; na - ani nie; anusajjate - przywiązuje się; tyagi - wyrzeczony, sattva - w dobroci; samavistah - pogrążony w; medhavi - inteligentny; chinna - odciąwszy; samśayah - wszystkie wątpliwości.

18.10   Inteligentna, wyrzeczona osoba usytuowana w gunie dobroci, nie żywiąc nienawiści do niepomyślnej pracy ani też nie będąc przywiązaną do pomyślnej, nie ma żadnych wątpliwości co do tego, jak wykonywać pracę.

18.10 Znaczenie: Osoba w świadomości Krsny albo w gunie dobroci nie żywi nienawiści do nikogo ani do niczego, co niepokoi jej ciało. Pracuje ona we właściwym miejscu i we właściwym czasie, nie obawiając się kłopotliwych następstw wynikających ze spełnienia jej obowiązków. Taka usytuowana transcendentalnie osoba jest najbardziej inteligentna i wolna od wszelkich wątpliwości w swoim postępowaniu.

18.11*

na hi deha-bhrta śakyam    tyaktum karmany aśesatah

yas tu karma-phala-tyagi     sa tyagity abhidhiyate

na - nigdy, hi - na pewno; deha-bhrta - przez wcielonego; śakyam - jest możliwe; tyaktum - wyrzec się; karmani - czynności; aśesatah - zupełnie; yah - każdy, kto; tu - ale; karma - pracy; phala - rezultatu; tyagi - wyrzeczony; sah - on; tyagi - wyrzeczony; iti - w ten sposób; abhidhiyate - jest powiedziane.

18.11   Zaprawdę, nie jest to możliwe, aby wcielona istota zarzuciła wszelkie działanie. Dlatego powiedziane jest, że prawdziwe wyrzeczenie posiada ten, kto wyrzeka się owoców swojego działania.

18.11 Znaczenie: Jest powiedziane w Bhagavad-gicie, że nigdy nie można zaprzestać działania, nawet na chwilę. Dlatego ten, kto pracuje dla Krsny i nie korzysta z rezultatów tej pracy, wszystko ofiarowując Panu, posiada prawdziwe wyrzeczenie. Jest wielu członków Międzynarodowego Towarzystwa Świadomości Krsny, którzy bardzo ciężko pracują w biurach lub fabrykach, czy w jakimś innym miejscu, i wszystko co zarobią, oddają na cele Towarzystwa. Takie wysoko oświecone dusze są prawdziwymi sannyasinami i usytuowani są w wyrzeczonym porządku życia. Wyraźnie zostało podkreślone tutaj, w jaki sposób wyrzekać się owoców swojej pracy i dla jakich celów należy się ich wyrzekać.

18.12*

anistam istam miśram ca      tri-vidham karmanah phalam

bhavaty atyaginam pretya    na tu sannyasinam kvacit

anistam - prowadzący do piekła; istam - prowadzący do nieba; miśram - zmieszany; ca - i; tri-vidham - trzech rodzajów; karmanah - pracy; phalam - rezultat; bhavati - pojawia się; atyaginam - dla tych, którzy nie są wyrzeczeni; pretya - po śmierci; na - nie; tu - ale; sannyasinam - dla wyrzeczonego porządku życia; kvacit - kiedykolwiek.

18.12   Dla tego, kto nie jest wyrzeczony, trzy rodzaje owoców działania – pożądane, niepożądane i pośrednie – pojawiają się po śmierci. Ale ci, którzy są usytuowani w wyrzeczonym porządku życia, nie muszą odbierać skutków swojego działania w postaci cierpienia czy radości.

18.12 Znaczenie: Osoba świadoma Krsny, działająca w wiedzy o swoim związku z Krsną, jest zawsze wyzwolona. Dlatego nie musi ona po śmierci odbierać owoców swojego działania – czy to w postaci radości czy cierpienia.

18.13*

pancaitani maha-baho    karanani nibodha me

sankhye krtante proktani    siddhaye sarva-karmanam

panca - pięć; etani - te; maha-baho - O potężny, karanani - przyczyny; nibodha - zrozum; me - ode Mnie; sankhye - w Vedancie;krta-ante - w konkluzji; proktani - powiedziane; siddhaye - dla doskonałości; sarva - z wszystkiego; karmanam - czynności.

18.13   O potężny Arjuno, według Vedanty jest pięć przyczyn, które składają się na wszelkie działanie. Posłuchaj o nich.

18.13 Znaczenie: Można zadać pytanie, że skoro każda wykonywana czynność musi mieć jakieś skutki, to dlaczego osoba świadoma Krsny nie odbiera tych skutków, manifestujących się bądź to w postaci cierpienia, bądź radości? Aby wykazać, w jaki sposób to się dzieje, Pan cytuje filozofię Vedanty. Mówi On, że jest pięć przyczyn warunkujących wszelkie działanie. Aby odnieść sukces w działaniu, należy poznać te pięć przyczyn. Sankhya oznacza podstawę wiedzy, a Vedanta jest ostatecznym trzonem wiedzy, przyjmowanym przez wszystkich wielkich acaryów, nawet przez Śankarę. Należy więc wziąć pod uwagę takie autorytety.

    Ostateczna wola należy do Duszy Najwyższej i Bhagavad-gita oznajmia: sarvasya caham hrdi sannivistah. On angażuje każdego w pewien rodzaj czynności, poprzez przypomnienie mu o jego przeszłym działaniu. I czyny świadome Krsny, wykonywane zgodnie z Jego wskazówką od wewnątrz, nie przynoszą żadnych skutków ani w tym życiu, ani w następnym.

18.14*

adhisthanam tatha karta    karanam ca prthag-vidham

vividhaś ca prthak cesta    daivam caivatra pancamam

adhisthanam - miejsce; tatha - również; karta - działający, karanam - narzędzia; ca - i; prthak-vidham - różnego rodzaju; vividhah - różne; ca - i; prthak - oddzielne; cestah - wysiłek; daivam - Najwyższy; ca - również; eva - na pewno; atra - tutaj; pancamam - piąty.

18.14   Tymi pięcioma czynnikami działania są: miejsce działania (ciało), działający, różne zmysły, rozmaitego rodzaju wysiłek i ostatecznie Dusza Najwyższa.

18.14 Znaczenie: Słowo adhisthanam odnosi się do ciała. Dusza wewnątrz ciała działa w celu wywołania rezultatu czynności i dlatego jest znana jako karta – "sprawca". Śruti oznajmiają, że dusza jest znawcą i działającym sprawcą. Esa hi drasta srasta (Praśna Upanisad 4.9). Vedanta-sutra również potwierdza to wersetami: jno 'ta eva (2.3.18) i karta śastrarthavattvat (2.3.33). Narzędziami działania są zmysły i za pomocą zmysłów dusza działa w różny sposób. Każde działanie wymaga pewnego wysiłku, ale wszystkie nasze czyny zależą od woli Duszy Najwyższej, przyjaciela przebywającego w naszych sercach. Najwyższy Pan jest najwyższą przyczyną. W takiej sytuacji, ten, kto działa w świadomości Krsny pod kierunkiem Duszy Najwyższej usytuowanej wewnątrz serca, jest w naturalny sposób niezwiązany żadnym działaniem. Ci, którzy są całkowicie świadomi Krsny, nie są ostatecznie odpowiedzialni za swoje czyny. Wszystko zależy od najwyższej woli, Duszy Najwyższej, Najwyższej Osoby Boga.

18.15*

śarira-van-manobhir yat    karma prarabhate narah

nyayyam va viparitam va    pancaite tasya hetavah

śarira - przez ciało; vak - mowa; manobhih - i umysł; yat - która; karma - praca; prarabhate - zaczyna się; narah - osoba; nyayyam - prawy; va - albo; viparitam - przeciwny, va - albo; panca - pięć; ete - wszystkie te; tasya - jego; hetavah - przyczyny.

18.15   Bez względu na to, czy czyn, który człowiek pełni za pomocą ciała, umysłu lub mowy, dobry jest lub zły, to zawsze jego sprawcą jest te pięć czynników.

18.15 Znaczenie: Ważne w tym wersecie są słowa "dobry" i "zły". Dobrą pracą jest praca wykonywana zgodnie z zaleceniami pism świętych, a złą jest każda ta, której wykonywanie pozostaje w niezgodzie z zasadami pism. Każdy jednak czyn dla swojej kompletności wymaga tych pięciu czynników.

18.16*

tatraivam sati kartaram    atmanam kevalam tu yah

paśyaty akrta-buddhitvan    na sa paśyati durmatih

tatra - tam; evam - w ten sposób; sati - będąc; kartaram - wykonawca; atmanam - siebie samego; kevalam - tylko; tu - ale; yah - każdy, kto; paśyati - widzi; akrta-buddhitvat - z powodu braku inteligencji; na - nigdy; sah - on; paśyati - widzi; durmatih - głupiec.

18.16   Ten zatem, kto siebie uważa za jedynego sprawcę, nie biorąc pod uwagę tych pięciu czynników, nie jest zbyt inteligentny i nie może widzieć rzeczy takimi, jakimi są.

18.16 Znaczenie: Niemądra osoba nie może zrozumieć, że Dusza Najwyższa przebywa w jej sercu jako przyjaciel i kieruje jej działaniem. Chociaż materialnymi przyczynami tego działania są: miejsce, wykonawca, wysiłek i zmysły, to ostateczną przyczyną jest Najwyższy, Osoba Boga. Dlatego należy widzieć nie tylko cztery przyczyny materialne, ale również najwyższą przyczynę sprawczą. Kto nie dostrzega Najwyższego, ten siebie samego uważa za sprawcę.

18.17*

yasya nahankrto bhavo    buddhir yasya na lipyate

hatvapi sa imal lokan    na hanti na nibadhyate

yasya - ten, którego; na - nigdy; ahankrtah - fałszywego ego; bhavah - natura; buddhih - inteligencja; yasya - ten, którego; na - nigdy, lipyate - jest przywiązany; hatva - zabijając; api - nawet; sah - on; iman - to; lokan - świat; na - nigdy; hanti - zabija; na - nigdy; nibadhyate - uwikłuje się.

18.17   Kto nie jest kierowany przez fałszywe ego, i którego inteligencja wolna jest od uwikłań, ten – chociaż zabija ludzi w tym świecie – nie jest zabójcą. Jego czyn nie jest w stanie go związać.

18.17 Znaczenie: W wersecie tym Pan informuje Arjunę, że jego pragnienie wycofania się z walki wyrasta z fałszywego ego. Arjuna uważał siebie za sprawcę czynu, nie biorąc pod uwagę najwyższej sankcji od wewnątrz i z zewnątrz. Jeśli ktoś nie wie, że istnieje wyższa sankcja, to dlaczego miałby działać? Ale kto zna narzędzie działania, kto siebie widzi jako wykonawcę, a Najwyższego Pana jako najwyższą sankcję, ten doskonały jest w każdym swoim czynie. Taka osoba nigdy nie ulega złudzeniu. Osobiste działanie i odpowiedzialność wyrastają z fałszywego ego i bezbożności, czyli braku świadomości Krsny. Kto natomiast działa w świadomości Krsny, pod kierunkiem Duszy Najwyższej, czyli Najwyższej Osoby Boga, ten chociaż zabija, nie jest zabójcą. Nigdy też nie podlega skutkom takiego zabijania. Jeśli żołnierz zabija z rozkazu wyższego oficera, to nie podlega on wówczas sądowi, ale jeżeli zabija na własną rękę, wtedy z pewnością będzie sądzony przez prawo.

18.18*

jnanam jneyam parijnata    tri-vidha karma-codana

karanam karma karteti    tri-vidhah karma-sangrahah

jnanam - wiedza; jneyam - przedmiot wiedzy, parijnata - znawca; tri-vidha - trzech rodzajów; karma - pracy, codana - bodziec; karanam - zmysły, karma - praca; karta - wykonawca; iti - w ten sposób; tri-vidhah - trzech rodzajów; karma - pracy, sangrahah - zbiór.

18.18   Wiedza, przedmiot wiedzy i znawca są trzema czynnikami, które pobudzają do działania, a zmysły, wysiłek i ich wykonawca tworzą jego podstawę.

18.18 Znaczenie: W codziennej pracy są trzy rodzaje bodźców: wiedza, przedmiot wiedzy i znawca. Narzędzia pracy, sama praca i wykonujący ją nazywane są elementami działania. Te elementy zawiera w sobie każda praca wykonywana przez istotę ludzką. Zanim ktoś zacznie działać, musi zaistnieć pewien bodziec, który nazywany jest inspiracją. Każde rozwiązanie, które nasuwa się przed zrealizowaniem pracy, jest subtelną formą pracy. Następnie praca ta przybiera postać działania. Najpierw trzeba przejść przez psychologiczny proces myślenia, czucia i woli, i to nazywane jest bodźcem. Bodźcem jest również inspiracja do pracy, jeśli pochodzi z pism świętych lub z instrukcji mistrza duchowego. Jeśli istnieje inspiracja i wykonawca, wtedy zmysły jak również umysł, który jest centrum wszystkich zmysłów, zostają zaangażowane w wykonanie rzeczywistej czynności. Suma wszystkich części składowych czynności nazywa się całością pracy.

18.19*

jnanam karma ca karta ca    tridhaiva guna-bhedatah

procyate guna-sankhyane    yathavac chrnu tany api

jnanam - wiedza; karma - praca; ca - również; karta - wykonawca; ca - również; tridha - trzech rodzajów; eva - na pewno; guna-bhedatah - odpowiednio do różnych gun natury; procyate - jest powiedziane; guna-sankhyane - odpowiednio do różnych gun natury; yatha-vat - takie jakimi są; śrnu - słuchaj; tani - wszystkich z nich; api - również.

18.19   Odpowiednio do trzech gun natury materialnej, istnieją trzy rodzaje wiedzy, działania i działających. Posłuchaj, a opiszę ci je.

18.19 Znaczenie: W Rozdziale Czternastym opisane zostały dokładnie trzy guny natury materialnej. W tym rozdziale powiedziano, że

guna dobroci oświeca,

guna pasji jest materialistyczna, a

guna ignorancji prowadzi do lenistwa i bierności.

Jednak wszystkie guny natury materialnej związują nas; nie są one źródłem wyzwolenia. Nawet guna dobroci uwarunkowuje. Rozdział Siedemnasty opisuje różnego rodzaju kulty wyznawane przez różnego typu ludzi, odpowiednio do ich usytuowania w gunach natury materialnej. W tym wersecie Pan pragnie mówić o różnych typach wiedzy, działających i samym działaniu, odpowiadającym tym trzem siłom natury materialnej.

18.20*

sarva-bhutesu yenaikam    bhavam avyayam iksate

avibhaktam vibhaktesu    taj jnanam viddhi sattvikam

sarva-bhutesu - we wszystkich żywych istotach; yena - przez którego; ekam - jeden; bhavam - sytuacja; avyayam - niezniszczalny, iksate - widzi; avibhaktam - niepodzielny; vibhaktesu - w niezliczonych podzielnych; tat - to; jnanam - wiedza; viddhi - wie; sattvikam - w gunie dobroci.

18.20   Ta wiedza, dzięki której można widzieć jedną niepodzielną naturę duchową we wszystkich żywych istotach – mimo iż rozdzielone są one na niezliczone formy – jest wiedzą w gunie dobroci.

18.20 Znaczenie: Osoba, która widzi jednakową duszę w każdej żywej istocie, czy to w półbogu, czy istocie ludzkiej, zwierzęciu, ptaku, istocie wodnej czy roślinie, posiada wiedzę w gunie dobroci. We wszystkich żywych istotach dusza jest taka sama, chociaż mają one różne ciała odpowiednio do swojego przeszłego postępowania. Jak zostało to opisane w Rozdziale Siódmym, siła życiowa przejawia się w każdym żywym ciele dzięki wyższej naturze Najwyższego Pana. A więc postrzeganie w każdym ciele tej jednej wyższej natury, siły życiowej, jest postrzeganiem w gunie dobroci. Ta żywa energia jest niezniszczalna, mimo iż ciała ulegają zniszczeniu. Widoczne różnice odnoszą się tylko do ciał. Ponieważ jest wiele form bytów w materialnym życiu uwarunkowanym, ta siła życia zdaje się być niepodzielną. Taka impersonalistyczna wiedza jest aspektem samorealizacji.

18.21*

prthaktvena tu yaj jnanam    nana-bhavan prthag-vidhan

vetti sarvesu bhutesu    taj jnanam viddhi rajasam

prthaktvena - z powodu podziału; tu - ale; yat - która; jnanam - wiedza; nana-bhavan - różnorodność sytuacji; prthak-vidhan - różne; vetti - zna; sarvesu - we wszystkich; bhutesu - żywych istotach; tat - ta; jnanam - wiedza; viddhi - musi zostać poznana; rajasam - w naturze pasji.

18.21   Natomiast ta wiedza, która daje wizję różnych typów żywych istot zamieszkujących różne ciała – jest wiedzą w gunie pasji.

18.21 Znaczenie: Koncepcja, według której to materialne ciało jest żywą istotą, i wierzenie, że wraz ze zniszczeniem ciała zniszczeniu ulega również świadomość, nazywana jest wiedzą w gunie pasji. Według tej wiedzy, przyczyną różnic pomiędzy ciałami jest rozwinięcie różnych typów świadomości poprzez te ciała, i nie ma oddzielnej duszy, która przejawiałaby świadomość. Ciało samo jest duszą i nie ma duszy oddzielnej od tego ciała. Według takiej wiedzy, świadomość jest tymczasowa. Albo jeszcze inaczej: nie ma dusz indywidualnych, ale istnieje dusza wszechprzenikająca, która jest pełna wiedzy, a to ciało jest przejawieniem tymczasowej ignorancji. Lub też, istnieje tylko ciało i nie ma oprócz niego żadnej określonej duszy indywidualnej czy też Duszy Najwyższej. Wszystkie tego typu koncepcje uważane są za wytwory guny pasji.

18.22*

yat tu krtsna-vad ekasmin    karye saktam ahaitukam

atattvartha-vad alpam ca    tat tamasam udahrtam

yat - ten który; tu - ale; krtsna-vat - jako wszystko; ekasmin - w jednym; karye - praca; saktam - przywiązany, ahaitukam - bez powodu; atattva-artha-vat - bez wiedzy o rzeczywistości; alpam - bardzo uboga; ca - i; tat - ta; tamasam - w gunie ciemności; udahrtam - mówi się.

18.22   A wiedza, która przywiązuje do jednego typu pracy, traktowanej jako wszystko we wszystkim, bez znajomości prawdy i znikoma – jest wiedzą w gunie ciemności.

18.22 Znaczenie: "Wiedza" pospolitego człowieka jest zawsze w gunie ciemności, czyli ignorancji, ponieważ każda żywa istota w życiu uwarunkowanym rodzi się w gunie ignorancji. Kto nie rozwija wiedzy zdając się na autorytety czy zalecenia pism świętych, ten posiada wiedzę ograniczającą się do ciała. Nie jest on zainteresowany postępowaniem odpowiednio do wskazówek pism objawionych. Dla niego Bogiem są pieniądze, a wiedza sprowadza się do zaspokajania potrzeb cielesnych. Taka wiedza nie ma żadnego związku z Prawdą Absolutną. Jest ona mniej lub bardziej wiedzą zwykłych zwierząt wiedzą o jedzeniu, spaniu, obronie i prokreacji. Wiedza taka została opisana tutaj jako produkt guny ciemności. Innymi słowy, wiedza dotycząca duszy odrębnej od ciała jest wiedzą w gunie dobroci. Wiedza produkująca wiele teorii i doktryn za pomocą zwykłej logiki i spekulacji umysłowych jest produktem guny pasji; podczas gdy wiedza dotycząca jedynie wygód cielesnych jest wiedzą w gunie ignorancji.

18.23*

niyatam sanga-rahitam    araga-dvesatah krtam

aphala-prepsuna karma    yat tat sattvikam ucyate

niyatam - uregulowany, sanga-rahitam - bez przywiązania; araga-dvesatah - bez miłości lub nienawiści; krtam - wykonywana; aphala-prepsuna - przez tego, kto nie pragnie zysku; karma - czyny; yat - które; tat - te; sattvikam - w gunie dobroci; ucyate - jest nazywana.

18.23   Jeśli zaś chodzi o działanie, to ten czyn, który pełniony jest zgodnie z obowiązkiem, bez przywiązania, bez miłości czy nienawiści, przez tego, kto wyrzekł się owoców z niego pochodzących, nazywany jest czynem w gunie dobroci.

18.23 Znaczenie: Określone obowiązki zawodowe zalecane przez pisma święte, odpowiednio do różnych porządków i podziałów społecznych, wykonywane bez przywiązania albo roszczenia sobie prawa własności do ich efektów i tym samym bez miłości czy nienawiści, i wykonywane w świadomości Krsny, dla zadowolenia Najwyższego, a nie dla własnej satysfakcji czy zadowolenia własnych zmysłów, nazywane są działaniem w gunie dobroci.

18.24*

yat tu kamepsuna karma    sahankarena va punah

kriyate bahulayasam    tad rajasam udahrtam

yat - ta, która; tu - ale; kama-ipsuna - przez tego, kto pragnie rezultatów; karma - praca; sa-ahankarena - z ego; va - albo; punah - ponownie; kriyate - jest wykonywana; bahula-ayasam - z wielkim nakładem pracy, tat - ta; rajasam - w gunie pasji; udahrtam - jest nazywana.

18.24   Ten czyn natomiast, który spełniany jest z wielkim nakładem pracy, przez tego, kto dąży do zaspokojenia swoich pragnień, i który wyrasta z fałszywego ego, nazywany jest działaniem w gunie pasji.

18.25*

anubandham ksayam himsam    anapeksya ca paurusam

mohad arabhyate karma    yat tat tamasam ucyate

anubandham - przyszłej niewoli; ksayam - destrukcja; himsam - i niepokój dla innych; anapeksya - bez brania pod uwagę skutków; ca - również; paurusam - własnowolną; mohat - przez złudzenie; arabhyate - rozpoczęta; karma - praca; yat - która; tat - ta; tamasam - w gunie ignorancji; ucyate - jest nazywana.

18.25   Ten zaś czyn, który spełniany jest w złudzeniu, bez brania pod uwagę zaleceń pism świętych i przyszłego uwikłania oraz tego, iż może być on gwałtem i przyczyną niedoli dla innych – jest działaniem w gunie ignorancji.

18.25 Znaczenie: Z czynów swoich trzeba się rozliczać przed państwem albo przed pośrednikami Najwyższego Pana, zwanymi Yamadutami. Nieodpowiedzialne działanie powoduje różnego rodzaju zakłócenia, ponieważ niszczy ono zasady pism świętych. Często oparte jest ono na przemocy i jest niepokojące dla żywych istot. Takie nieodpowiedzialne czyny przeprowadzane są w świetle własnego doświadczenia. To nazywane jest złudzeniem. A wszelkie takie złudne działanie jest produktem guny ignorancji.

18.26*

mukta-sango 'naham-vadi    dhrty-utsaha-samanvitah

siddhy-asiddhyor nirvikarah    karta sattvika ucyate

mukta-sangah - wolny od wszelkich związków materialnych; anaham-vadi - bez fałszywego ego; dhrti - z determinacją; utsaha - z wielkim entuzjazmem; samanvitah - o kwalifikacjach; siddhi - w doskonałości; asiddhyoh - i niepowodzenia; nirvikarah - bez zmiany, karta - działający; sattvikah - w gunie dobroci; ucyate - jest nazywany.

18.26   Kto obowiązek swój pełni z wielką determinacją i entuzjazmem, wolnym będąc od sił materialnej natury i fałszywego ego, i kto obojętnym jest tak wobec sukcesu, jak i niepowodzenia – ten działa w gunie dobroci.

18.26 Znaczenie: Osoba świadoma Krsny jest zawsze transcendentalna do gun natury materialnej. Nie liczy ona na rezultaty pracy powierzonej sobie, gdyż jest ona ponad fałszywe ego i dumę. Jednak jest zawsze entuzjastyczna aż do zakończenia tej pracy. Nie przejmuje się trudami, których się podjęła, i jest zawsze pełna zapału. Nie dba o sukces czy niepowodzenie; jest jednakowa zarówno wobec szczęścia, jak i nieszczęścia. Taka osoba usytuowana jest w gunie dobroci.

18.27*

ragi karma-phala-prepsur    lubdho himsatmako 'śucih

harsa-śokanvitah karta    rajasah parikirtitah

ragi - bardzo przywiązany, karma phala - owoce pracy; prepsuh - pragnący; lubdhah - chciwy, himsa-atmakah - zawsze zazdrosny; aśucih - nieczysty, harsa-śoka-anvitah - ulegający radościom i smutkowi; karta - osoba w ten sposób działająca; rajasah - w gunie pasji; parikirtitah - jest nazywany.

18.27   Lecz kto przywiązany jest do pracy i do owoców swojej pracy i pragnie się nimi cieszyć, kto chciwy jest, zawsze zazdrosny i nieczysty, ulegając szczęściu i nieszczęściu, ten działa w gunie pasji.

18.27 Znaczenie: Zbyt duże przywiązanie do pewnego typu pracy czy do jej rezultatów wynika ze zbytniego przywiązania do materializmu, ogniska domowego, domu, żony, dzieci. Osoba o takim przywiązaniu nie jest zainteresowana postępem w życiu duchowym. Pragnie ona jedynie uczynić ten świat tak materialnie wygodnym, jak to tylko możliwe. Jest ona na ogół bardzo chciwa i myśli, że wszystko co osiągnęła jest trwałe i nigdy tego nie utraci. Jest też bardzo zazdrosna o innych i gotowa uczynić wszystko dla zadowolenia własnych zmysłów. Dlatego jest ona nieczysta i nie dba o to, czy jej dochody są uczciwe, czy nie. Jest bardzo szczęśliwa, kiedy odnosi sukces w swoim działaniu, i bardzo przygnębiona, jeśli to działanie nie zakończy się sukcesem. Taka osoba jest w gunie pasji.

18.28*

ayuktah prakrtah stabdhah    śatho naiskrtiko 'lasah

visadi dirgha-sutri ca    karta tamasa ucyate

ayuktah - bez brania pod uwagę zaleceń pism świętych; prakrtah - materialistyczna; stabdhah - uparta; śathah - zakłamana; naiskrtikah - ekspert w znieważaniu innych; alasah - leniwa; visadi - posępna; dirgha-sutri - ociągająca się; ca - również; karta - działający; tamasah - w gunie ignorancji; ucyate - mówi się, że jest.

18.28   A kto zawsze angażuje się w prace niezgodne z zaleceniami pism świętych, kto – będąc materialistą – zawzięty jest, zakłamany i obraźliwy w stosunku do innych, kto jest leniwy, ociągający się i zawsze posępny, ten działa w gunie ignorancji.

18.28 Znaczenie: Pisma święte informują, jakiego rodzaju prace należy wykonywać, a jakich nie należy podejmować. Ci, którzy nie dbają o instrukcje pism – angażują się w prace zakazane, i takie osoby są na ogół materialistami. Działają oni odpowiednio do gun natury, a nie do zaleceń pism świętych. Osoby takie nie są zbyt uprzejme i przeważnie są bardzo przebiegłe, będąc też ekspertami w obrażaniu innych. Są one bardzo leniwe, i jeśli nawet mają jakiś obowiązek do spełnienia, to nie wykonują go właściwie i odkładają go na później. Dlatego zdają się być posępnymi. Ociągają się w swojej pracy, wszystko co może zostać zrobione w ciągu godziny, ciągną całymi latami. Takie osoby usytuowane są w gunie ignorancji.

18.29*

buddher bhedam dhrteś caiva    gunatas tri-vidham śrnu

procyamanam aśesena    prthaktvena dhananjaya

buddheh - inteligencji; bhedam - różnice; dhrteh - wytrwałości; ca - również; eva - na pewno; gunatah - przez siły natury materialnej; tri-vidham - trzech rodzajów; śrnu - posłuchaj; procyamanam - opisane przeze Mnie; aśesena - dokładnie; prthaktvena - różnie; dhananjaya - O zdobywco bogactw.

18.29   A teraz, o zdobywco bogactw, posłuchaj proszę, a powiem dokładnie o trzech rodzajach rozumienia i determinacji, odpowiadających trzem gunom natury materialnej.

18.29 Znaczenie: Teraz, po objaśnieniu wiedzy, przedmiotu wiedzy i znawcy w trzech różnych kategoriach (odpowiednio do gun natury), Pan w ten sam sposób tłumaczy inteligencję i determinację działającego.

18.30*

pravrttim ca nivrttim ca    karyakarye bhayabhaye

bandham moksam ca ya vetti    buddhih sa partha sattviki

pravrttim - czyniąc; ca - również; nivrttim - nie czyniąc; ca - i; karya - co należy czynić; akarye - czego nie należy robić; bhaya - strach; abhaye - i wolność od strachy; bandham - niewola; moksam - wyzwolenie; ca - i;ya - ten, który; vetti - wie; buddhih - zrozumienie; sa - to; partha - O synu Prthy, sattviki - w gunie dobroci.

18.30   O synu Prthy, to rozumienie, dzięki któremu wie się co należy, a czego nie należy robić; czego należy, a czego nie należy się obawiać; co jest przyczyną niewoli, a co prowadzi do wyzwolenia – takie rozumienie właściwe jest gunie dobroci.

18.30 Znaczenie: Czynności, które wykonywane są zgodnie z zaleceniami pism świętych, nazywane są pravrtti, czyli czynami, które należy spełniać. Te natomiast czyny, które nie są polecane przez pisma, powinny zostać zarzucone. Kto nie zna wskazówek pism świętych, ten uwikłuje się w działanie i skutki tego działania. Rozumowanie, które za pomocą inteligencji pozwala rozróżniać te rzeczy, jest rozumowaniem w gunie dobroci.

18.31*

yaya dharmam adharmam ca    karyam cakaryam eva ca

ayathavat prajanati    buddhih sa partha rajasi

yaya - przez którego; dharmam - zasady religii; adharmam - niereligijność; ca - i; karyam - co należy czynić; ca - również; akaryam - czego nie należy robić; eva - na pewno; ca - również; ayatha-vat - niedoskonale; prajanati - wie; buddhih - inteligencja; sa - to; partha - O synu Prthy; rajasi - w gunie pasji.

18.31   Natomiast to rozumienie, które nie jest w stanie odróżnić religii od bezbożności; czynów, które powinny być spełniane od tych, które są niewskazane, to niedoskonałe rozumienie, o synu Prthy, właściwe jest gunie pasji.

18.32*

adharmam dharmam iti ya    manyate tamasavrta

sarvarthan viparitamś ca    buddhih sa partha tamasi

adharmam - bezbożność; dharmam - religia; iti - w ten sposób; ya - który; manyate - myśli; tamasa - przez złudzenie; avrta - przykryty; sarva-arthan - wszystkie rzeczy, viparitan - w złym kierunku; ca - również; buddhih - inteligencja; sa - to; partha - O synu Prthy, tamasi - w gunie ignorancji.

18.32   To zaś zrozumienie, które bezbożność przyjmuje za religię, a religię za bezbożność, które – będąc pod wpływem złudzenia i ciemności – zawsze w złym kierunku zmierza, takie rozumienie jest, o Partho, w gunie ignorancji.

18.32 Znaczenie: Inteligencja w gunie ignorancji zawsze działa na opak. Przyjmuje za religię to, co nie jest właściwie religią, a odrzuca religię prawdziwą. Osoba będąca pod wpływem ignorancji uważa wielką duszę za człowieka pospolitego, a człowieka pospolitego za wielką duszę. Prawdę uważa za nieprawdę, a nieprawdę przyjmuje za prawdę. W swoim działaniu wybiera zawsze niewłaściwą drogę, dlatego jej inteligencja jest w gunie ignorancji.

18.33*

dhrtya yaya dharayate    manah-pranendriya-kriyah

yogenavyabhicarinya    dhrtih sa partha sattviki

dhrtya - determinacja; yaya - przez którą; dharayate - ktoś utrzymuje; manah - umysłu; prana - życie; indriya - i zmysły; kriyah - czynności; yogena - przez praktykę yogi; avyabhicarinya - bez przerwy; dhrtih - zdecydowanie; sa - to; partha - O synu Prthy; sattviki - w gunie dobroci.

18.33   O synu Prthy, to niezłomne postanowienie, które podtrzymywane jest wytrwale przez praktykę yogi i które w ten sposób kontroluje czynności umysłu, życia i zmysłów, jest postanowieniem w naturze dobroci.

18.33 Znaczenie: Yoga jest środkiem do zrozumienia Duszy Najwyższej. Kto z niezmienną determinacją skupia się na Duszy Najwyższej, koncentrując swój umysł, życie i czynności zmysłowe na Najwyższym, ten angażuje się w świadomość Krsny. Ten rodzaj determinacji jest w gunie dobroci. Ważne jest tutaj słowo avyabhicarinya, gdyż wskazuje na to, że osoby, które zaangażowane są w świadomość Krsny, nigdy nie schodzą z tej ścieżki, aby zaangażować się w inne czynności.

18.34*

yaya tu dharma-kamarthan    dhrtya dharayate 'rjuna

prasangena phalakanksi    dhrtih sa partha rajasi

yaya - przez które; tu - ale; dharma - religijność; kama - zadowalanie zmysłów; arthan - i rozwój ekonomiczny; dhrtya - przez determinację; dharayate - utrzymuje; arjuna - O Arjuno; prasangena - z powodu przywiązania; phala-akanksi - pragnąc materialnej korzyści; dhrtih - determinacja; sa - ta; partha - O synu Prthy, rajasi - w gunie pasji.

18.34   A ta determinacja, dzięki której ktoś mocno trwa przy praktykowaniu religii dla materialnych korzyści, ekonomicznym rozwoju i zadowalaniu zmysłów, jest, o Arjuno, w naturze pasji.

18.34 Znaczenie: Osoba, która zawsze liczy na korzyści materialne płynące z praktykowania religii czy działalności ekonomicznej, której jedynym pragnieniem jest zadowalanie zmysłów, i której życie, umysł i zmysły są tym pochłonięte – jest w gunie pasji.

18.35*

yaya svapnam bhayam śokam    visadam madam eva ca

na vimuncati durmedha    dhrtih sa partha tamasi

yaya - przez którą; svapnam - sen; bhayam - bojaźń; śokam - rozpacz; visadam - posępność; madam - złudzenie; eva - na pewno; ca - również; na - nigdy; vimuncati - porzuca; durmedha - nieinteligentny; dhrtih - determinacja; sa - ta; partha - O synu Prthy; tamasi - w gunie ignorancji.

18.35   Ta zaś nieinteligentna determinacja, która nie wychodzi poza marzenie senne, bojaźń, rozpacz, przygnębienie i złudzenie jest, o synu Prthy, determinacją w gunie ciemności.

18.35 Znaczenie: Nie należy z tego wyciągnąć wniosku, że osoba w gunie dobroci nie miewa snów. Tutaj "sen" oznacza nadmiar snu. Marzenia senne są zawsze obecne: sen jest zjawiskiem naturalnym zarówno w gunie dobroci, jak i pasji czy ignorancji. Ale ci, którzy nie potrą zrezygnować z nadmiaru snu, którzy nie mogą pozbyć się dumy pochodzącej z posiadania przymiotów materialnych i zawsze śnią o panowaniu nad naturą materialną, których umysł i zmysły są całe życie tym pochłonięte, takie osoby są w gunie ignorancji.

18.36*

sukham tv idanim tri-vidham    śrnu me bharatarsabha

abhyasad ramate yatra    duhkhantam ca nigacchati

sukham - szczęście; tu - ale; idanim - teraz; tri-vidham - trzech rodzajów; śrnu - posłuchaj; me - ode Mnie; bharata-rsabha - O najlepszy spośród Bharatów; abhyasat - przez praktykę; ramate - cieszy się; yatra - gdzie; duhkha - nieszczęścia; antam - koniec; ca - również; nigacchati - osiąga.

18.36   O najlepszy spośród Bharatów, teraz posłuchaj, proszę, o trzech rodzajach szczęścia, którymi cieszy się uwarunkowana dusza, i poprzez które może ona czasami położyć kres wszelkim nieszczęściom.

18.36 Znaczenie: Uwarunkowana dusza ciągle usiłuje znaleźć szczęście w życiu materialnym. W ten sposób żuje ona przeżute. Ale czasami, w czasie przeżuwania takich radości materialnych, zostaje ona – dzięki obcowaniu z wielką duszą – uwolniona z niewoli materialnej. Innymi słowy, uwarunkowana dusza zawsze jest zaangażowana w jakiś rodzaj zadowalania zmysłów, ale kiedy, dzięki obcowaniu z odpowiednimi osobami, zrozumie, że jest to jedynie ciągłe powtarzanie tej samej rzeczy, kiedy rozbudzona zostanie jej prawdziwa świadomość Krsny, zostaje czasami wyzwolona od takiego powtarzającego się (tak zwanego) szczęścia.

18.37*

yat tad agre visam iva    pariname 'mrtopamam

tat sukham sattvikam proktam    atma-buddhi-prasada-jam

yat - które; tat - to; agre - na początku; visam iva - jak trucizna; pariname - na końcu; amrta - nektar, upamam - w porównaniu do; tat - to; sukham - szczęście; sattvikam - w gunie dobroci; proktam - jest powiedziane; atma - w jaźni; buddhi - inteligencji; prasada-jam - zrodzony z zadowolenia.

18.37   To szczęście, które na początku może być jak trucizna, ale pod koniec smakuje jak nektar, i które do samorealizacji budzi, nazywane jest szczęściem w gunie dobroci.

18.37 Znaczenie: W dążeniu do samorealizacji należy przestrzegać wielu zasad mających na celu kontrolowanie umysłu i zmysłów i skoncentrowaniu umysłu na jaźni. Wszystkie te procesy są bardzo trudne, gorzkie jak trucizna, ale jeżeli ktoś odnosi sukces w przestrzeganiu tych zasad i osiąga pozycję transcendentalną, wtedy zaczyna rozkoszować się nektarem prawdziwego życia.

18.38*

visayendriya-samyogad    yat tad agre 'mrtopamam

pariname visam iva    tat sukham rajasam smrtam

visaya - przedmiotów zmysłów; idriya - i zmysłów; samyogat - z kombinacji; yat - które; tat - to; agre - na początku; amrta-upamam - tak jak nektar, pariname - na końcu; visam iva - jak trucizna; tat - to; sukham - szczęście; rajasam - w gunie pasji; smrtam - jest uważane.

18.38   Natomiast to szczęście, które czerpane jest z kontaktu zmysłów z przedmiotami zmysłów i które zdaje się być na początku nektarem, lecz w końcu okazuje się trucizną, jest szczęściem w gunie pasji.

18.38 Znaczenie: Młody mężczyzna spotyka młodą kobietę i zmysły nakłaniają go do patrzenia na nią, dotykania jej i w końcu do zbliżenia seksualnego. Na początku może to być dla zmysłów bardzo przyjemne, ale w końcu, albo po pewnym czasie, staje się trucizną. Odchodzą od siebie albo następuje rozwód, czemu towarzyszy rozpacz, smutek itd. Takie szczęście jest zawsze w gunie pasji. Szczęście czerpane z połączenia zmysłów z przedmiotami zmysłów jest zawsze przyczyną niedoli i dlatego należy unikać go za wszelką cenę.

18.39*

yad agre canubandhe ca    sukham mohanam atmanah

nidralasya-pramadottham    tat tamasam udahrtam

yat - to, które; agre - na początku; ca - również; anubandhe - w końcu; ca - również; sukham - szczęście; mohanam - złudne; atmanah - duszy, nidra - spanie; alasya - lenistwo; pramada - i złudzenie; uttham - zrodzone z; tat - to; tamasam - w gunie ignorancji; udahrtam - jest nazywane.

18.39   A to szczęście, które jest na samorealizację ślepe, które jest złudzeniem od początku do końca, i które powstaje ze snu, lenistwa i złudzenia – jest szczęściem w gunie ignorancji.

18.39 Znaczenie: Ten, kto znajduje przyjemność w lenistwie i spaniu, jak również ten, kto nie ma pojęcia o tym, co wypada a co nie wypada, jest z pewnością w gunie ignorancji. Dla osoby w gunie ignorancji wszystko jest złudzeniem. Nie ma tu szczęścia ani na początku ani na końcu. Osoba w gunie pasji może odczuwać na początku pewien rodzaj krótkotrwałego szczęścia, które w końcu kończy się nieszczęściem, ale dla osoby w gunie ignorancji istnieje tylko nieszczęście, od początku do końca.

18.40*

na tad asti prthivyam va    divi devesu va punah

sattvam prakrti-jair muktam    yad ebhih syat tribhir gunaih

na - nie; tat - to; asti - jest; prthivyam - na Ziemi; va - albo; divi - na wyższych systemach planetarnych; devesu - pomiędzy półbogami; va - albo; punah - ponownie; sattvam - egzystencja; prakrti-jaih - zrodzone z natury materialnej; muktam - wyzwolony, yat - ten; ebhih - od wpływu; syat - jest; tribhih - trzy; gunaih - siły natury materialnej.

18.40   Nie ma żadnej istoty ani tutaj, ani wśród półbogów na wyższych systemach planetarnych, która wolna byłaby od trzech gun zrodzonych z natury materialnej.

18.40 Znaczenie: Pan podsumowuje tutaj całkowite oddziaływanie trzech sił natury materialnej na cały wszechświat.

18.41*

brahmana-ksatriya-viśam    śudranam ca parantapa

karmani pravibhaktani    svabhava-prabhavair gunaih

brahmana - braminów; ksatriya - ksatriyów; viśam - i vaiśyów;śudranam - śudrów; ca - i; parantapa - O pogromco wroga; karmani - czynności; pravibhaktani - dzielą się; svabhava - własna natura; prabhavaih - zrodzona z; gunaih - przez siły natury materialnej.

18.41   Klasy braminów, ksatriyów, vaiśyów i śudrów, o pogromco wroga, rozróżniane są według cech zrodzonych z ich własnej natury, odpowiadających siłom natury materialnej.

18.42*

śamo damas tapah śaucam    ksantir arjavam eva ca

jnanam vijnanam astikyam    brahma-karma svabhava-jam

śamah - spokój; damah - samokontrola; tapah - wyrzeczenie; śaucam - czystość; ksantih - tolerancja; arjavam - uczciwość; eva - na pewno; ca - i; jnanam - wiedza; vijnanam - mądrość; astikyam - religijność; brahma - bramina; karma - obowiązek; svabhava-jam - zrodzony z własnej natury.

18.42   Spokój, samokontrola, wyrzeczenie, czystość, tolerancja, uczciwość, wiedza, mądrość i religijność – to naturalne cechy, według których postępują bramini.

18.43*

śauryam tejo dhrtir daksyam    yuddhe capy apalayanam

danam iśvara-bhavaś ca    ksatram karma svabhava-jam

śauryam - bohaterstwo; tejah - siła; dhrtih - determinacja; daksyam - pomysłowość; yuddhe - w walce; ca - i; api - również; apalayanam - nie unikając; danam - hojność; iśvara - przewodnictwa; bhavah - natura; ca - i; ksatram - ksatriyi; karma - obowiązek; svabhava-jam - zrodzony z własnej natury.

18.43   Bohaterstwo, siła, determinacja, zaradność, odwaga w walce, hojność i umiejętność przewodzenia cechują postępowanie ksatriyów.

18.44*

krsi-go-raksya-vanijyam    vaiśya-karma svabhava-jam

paricaryatmakam karma    śudrasyapi svabhava-jam

krsi - orka; go - krów, raksya - ochrona; vanijyam - handel i rzemiosło; vaiśya - vaiśyi; karma - obowiązek; svabhava-jam - zrodzony z własnej natury; paricarya - służba; atmakam - składając się z; karma - obowiązek;